انگیزههای تهران و واشنگتن برای بازگشت به میز مذاکره/ گفتوگوهمراه با «مقداری درگیری»؟
سفیر پیشین ایالات متحد درباره امکان برگزاری دور دوم مذاکرات میان واشینگتن و تهران گفت: هم ایالات متحد و هم ایران، «انگیزهای برای دستیابی به یک آتشبس دائمی دارند.» البته احتمالاً درحالیکه مذاکرات همچنان در جریان است، مقداری درگیری نیز ادامه خواهد داشت.
نگرانیها درباره ناپایدار ماندن آتشبس میان ایالات متحد و ایران روز دوشنبه پس از آنکه آمریکا اعلام کرد یک کشتی باری ایرانی را در حال تلاش برای دور زدن محاصره توقیف کرده و ایران نیز وعده تلافی داد، افزایش یافت.
به گزارش اکوایران به نقل از رویترز، تلاشها برای ایجاد صلحی پایدارتر در منطقه نیز بهنظر میرسید در وضعیتی متزلزل قرار دارد، چراکه ایران در واکنش به تشدید تنشها در روز یکشنبه اعلام کرد در دور دوم مذاکراتی که ایالات متحد امیدوار بود پیش از پایان آتشبس در روز سهشنبه آغاز کند، شرکت نخواهد کرد.
رویدادی که میتواند همه چیز را بر هم بزند
ایالات متحد محاصره بنادر ایران را حفظ کرده است، درحالیکه ایران محدودیتها بر رفتوآمد دریایی از تنگه هرمز از سوی خود را لغو و سپس دوباره اعمال کرده است؛ تنگهای که معمولاً حدود یکپنجم عرضه نفت جهان از آن گذر میکند.
ارتش ایالات متحد اعلام کرد که روز یکشنبه پس از یک رویارویی ششساعته، به یک کشتی باری با پرچم ایران که بهسوی بندرعباس در حرکت بود، شلیک کرده و موتورهای آن را از کار انداخته است. بنا بر اعلام سنتکام، سپس تفنگداران دریایی ایالات متحد از راه فرود با طناب از بالگردها بر روی این کشتی، به آن وارد شدند.
دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحد، در شبکههای اجتماعی نوشت: «ما کنترل کامل کشتی آنها را در اختیار داریم و در حال بررسی محموله آن هستیم!» ارتش ایران هم اعلام کرد این کشتی از چین در حال حرکت بوده است.
یک سخنگوی نظامی، به نقل از رسانههای دولتی، در این رابطه گفت: «هشدار میدهیم که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران بهزودی به این دزدی دریایی مسلحانه توسط ارتش آمریکا پاسخ داده و تلافی خواهند کرد.»
قیمت نفت بیش از ۵ درصد افزایش یافت و بازارهای سهام دچار نوسان شدند، زیرا معاملهگران نگران بودند که آتشبس فروبپاشد و آمدوشد به خلیج فارس و از آن در کمینه ممکن باقی بماند.
ایران مذاکرات تازه را رد میکند؟
در این شرایط، رسانههای دولتی ایران گزارش دادند که تهران مذاکرات صلح تازه را رد کرده و به محاصره جاری، لحن تهدیدآمیز و مواضع متغیر و «مطالبات بیش از حد» واشینگتن استناد کرده است.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهور ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت: «نمیتوان صادرات نفت ایران را محدود کرد و در عین حال انتظار امنیت آزاد برای دیگران داشت.» و ادامه داد: «انتخاب روشن است: یا بازار آزاد نفت برای همه، یا خطر تحمیل هزینههای قابل توجه برای همگان.»
ترامپ پیشتر به ایران هشدار داده بود که اگر تهران شرایط او را نپذیرد، ایالات متحد هر پل و نیروگاه برق در ایران را نابود خواهد کرد؛ تهدیدی در ادامه الگوی اخیر چنین اظهاراتی است. ایران اعلام کرده است که اگر ایالات متحد به زیرساختهای غیرنظامی آن حمله کند، نیروگاهها و تأسیسات آبشیرینکن کشورهای عربی کرانه خلیج فارس را هدف قرار خواهد داد.
متحدان اروپایی که ترامپ بارها آنها را بهدلیل کمک نکردن به تلاش جنگی خود مورد انتقاد قرار داده است، نگراناند که مبادا تیم مذاکرهکننده واشینگتن بهدنبال توافقی سریع و سطحی باشد که نیازمند ماهها یا سالها مذاکرات فنی پیچیده بعدی خواهد بود. این جنگ که اکنون وارد هفته هشتم خود شده، شدیدترین شوک به عرضه جهانی انرژی در تاریخ را ایجاد کرده و بهدلیل بسته شدن عملی تنگه، قیمت نفت را بهشدت افزایش داده است.
علی هاشم، خبرنگار الجزیره مقیم تهران، میگوید: ایران بر لغو محاصره از سوی ایالات متحد پیش از دور دوم مذاکرات اصرار دارد. به گفته این خبرنگار، مشارکت ایران در دور بعدی مذاکرات در اسلامآباد منوط به آن است که ایالات متحد محاصره دریایی بنادر آن را لغو کند. این موضوع را یک منبع آگاه به الجزیره گفته و همچنین همان موضع سفیر ایران در پاکستان است.
وزیر امور خارجه و نخستوزیر پاکستان با رئیسجمهور و وزیر امور خارجه ایران تماس گرفتهاند تا آنها را برای شرکت در دور بعدی مذاکرات متقاعد سازند. شورای عالی امنیت ملی ایران نیز برای تصمیمگیری در این باره تشکیل جلسه داده است. بااینحال، ایران بدبین است و همزمان از این نگرانی دارد که این روند به توافقی که خواهان آن است ختم نشود.
نخست، آنها نگراناند که این توافق به چندین ماه مذاکره دیگر منجر شود و در نهایت تحریمها لغو نشوند و داراییهای مسدودشده نیز آزاد نگردند. سپس، نگرانیهایی وجود دارد که این روند میتواند نوعی فریب باشد. این همان چیزی است که منابع در ایران به آن اشاره میکنند و به آنچه در دو دور پیشین مذاکرات رخ داد ارجاع میدهند؛ مذاکراتی که پس از آنها جنگی از سوی اسرائیل و جنگ مشترک اسرائیل-آمریکا رخ داد.
آمادهسازی برای مذاکراتی که شاید برگزار نشوند
ترامپ گفت نمایندگان او شامگاه دوشنبه، یک روز پیش از پایان آتشبس دو هفتهای، وارد اسلامآباد خواهند شد.
یک مقام کاخ سفید گفت هیأت آمریکایی به ریاست معاون رئیسجمهور جیدی ونس خواهد بود؛ کسی که یک هفته پیش نخستین مذاکرات صلح این جنگ را هدایت کرد؛ و همچنین استیو ویتکاف، نماینده ترامپ و نیز داماد او جرد کوشنر نیز در آن حضور خواهند داشت. بااینحال، ترامپ به ای. بی. سی. نیوز و ام. اس. نو گفت که ونس نخواهد رفت.
پاکستان، که بهعنوان میانجی اصلی عمل کرده است، بهنظر میرسید در حال آمادهسازی برای مذاکرات باشد. دو منبع امنیتی پاکستانی گفتند که دو هواپیمای باری عظیم C-17 آمریکا بعدازظهر یکشنبه در یک پایگاه هوایی فرود آمدند و تجهیزات امنیتی و خودروها را برای آمادهسازی ورود هیأت آمریکایی منتقل کردند. مقامات شهری در پایتخت پاکستان، اسلامآباد، حملونقل عمومی و رفتوآمد کامیونها را در سطح شهر متوقف کردند. سیمهای خاردار در نزدیکی هتل سرینا، محل برگزاری مذاکرات هفته گذشته، گسترده شد و این هتل از همه مهمانان خواست آنجا را ترک کنند.
محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس ایران که هدایت طرف ایرانی در مذاکرات را بر عهده داشته، پیشتر گفته بود دو طرف پیشرفتهایی داشتهاند، اما همچنان در موضوعات هستهای و تنگه اختلافات زیادی دارند.
در همین رابطه کمال حیدر، گزارشگر الجزیره مقیم پاکستان، در قسمت زنده این خبرگزاری چنین نوشت: «پاکستان در انتظار ورود ایرانیها برای مذاکرات است: آنچه ما دریافتهایم این است که ایرانیها بهاحتمال زیاد در مذاکرات شرکت خواهند کرد، بهدلیل تدارکاتی که در اینجا در اسلامآباد در حال انجام است. سطح امنیت بیسابقه است؛ ۲۰ هزار نیروی امنیتی مستقر شدهاند و بخشهای وسیعی از شهر بهطور کامل مسدود شدهاند. در ۲۴ ساعت گذشته گزارشهایی درباره ورود هواپیماهای اضافی آمریکا، از جمله C-17 Globemaster که در فرودگاه نورخان فرود آمده، دریافت کردهایم؛ این امر نشان میدهد که خودروهای ضدگلوله و همچنین تیم امنیتی از پیش در محل مستقر شدهاند. دو هتل که دولت در اختیار گرفته است نیز بسته شدهاند و بنابراین اسلامآباد در انتظار آغاز ورود هیأتها است. انتظار میرود که ایرانیها نیز با وجود تشدید لفاظیها میان دو کشور—که البته سایهای بر فضا انداخته—در مذاکرات شرکت کنند و پیشبینی میشود که دور دوم مذاکرات واقعاً برگزار شود.»
مذاکرات همراه با «مقداری درگیری»؟
شبکه خبری الجزیره در گفتوگو با دونالد هفلین، سفیر پیشین ایالات متحد، درباره امکان برگزاری دور دوم مذاکرات میان واشینگتن و تهران میگوید که هم ایالات متحد و هم ایران، «انگیزهای برای دستیابی به یک آتشبس دائمی دارند.»
هفلین استدلال کرد که مذاکرات قرار نیست بهسادگی به این صورت باشد که دو طرف «با یک دست دادن بر سر آتشبس توافق کنند و سپس وارد مذاکره شوند» یا به شکل یک «توافق مکتوب که در تمام مدت تیراندازی متوقف بماند.»
او ادامه داد: «در عوض، این روند دو قدم به جلو و یک قدم به عقب خواهد بود.» وی افزود: «این سبک مذاکره ترامپ است؛ سبکی که به دوران فعالیت او بهعنوان یک بازرگان بازمیگردد.»
او ادامه داد: «توافقهای نیمبند وجود خواهند داشت، درگیریها ادامه پیدا خواهد کرد و اظهاراتی مطرح میشود که از سوی طرف مقابل بهعنوانعدم حسن نیت تعبیر میشود؛ اما در نهایت، هر دو طرف انگیزه دارند که به یک آتشبس دائمی برسند و به آن خواهند رسید.»
این دیپلمات پیشین همچنین خاطرنشان ساخت که «احتمالاً درحالیکه مذاکرات همچنان در جریان است، مقداری درگیری نیز ادامه خواهد داشت.» او افزود که هرچند این «روش مطلوبی برای پیشبرد کار نیست»، اما معتقد است که «میتوان آن را به نتیجه رساند.»
