رسانهها و پایه ریزی هویت
لطمههای رسانههای فراملی
چنانچه رسانه های ملی فرهنگ اصیل و الگو های هویتی سالم را به جوانان و نوجوانان معرفی کند می توان از آسیب های برخی رسانه های بیگانه که با اهدافی چون بیگانه ساختن افراد با هویت فرهنگی و ملی شکل گرفته اند کاست. به عبارتی رسانه ها نه صرفا یک سرگرمی که می توانند همچون یک دانشگاه باشند تا فرهنگ، هنجارها و ارزش ها را در قالب آثار هنری و علمی ارائه دهند.
فرارو- وحید محمود قره باغ؛ بسیاری از موضوعات در جوامع بشری، ابعادی دو سویه دارند. به عبارتی هم میتوانند منشا اثرات سازنده و مفید برای جامعه باشند و در آن سوی ماجرا نیز ممکن است تبعات سنگین و حتی غیر قابل جبران بر جوامع تحمیل کنند. یکی از این مقولهها، موضوع رسانه فراملی است. متاسفانه در مقطع کنونی جهان بشریت، لطمات این ابزار از فواید آن پیشی گرفته است. ¶
با مروری بر دهههای اخیر میتوان دریافت که با وجود محدودیتها و همچنین تقیدها در زمینههای مختلف، بیشتر شاهد جامعه شاد، متعهد و به دور از چالشهای اخلاقی خصوصا خیانت بودیم. ضمن اینکه برخی از شرکتها و تشکیلاتی که بداخلاقیهای جنسی را اشاعه میدهند بر وخامت موضوع میافزایند و حتی گوی سبقت را از یکدیگر میربایند. اشخاصی که در راس این مجموعهها قرار دارند، کوچکترین ارزشی برای آرامش، امنیت و تعالی فرد و خصوصا خانواده قائل نیستند.
سال ۱۹۹۰ میلادی بود که با گسترش رسانهها که بر اساس جهان فکری و گرایشهای نوین بود موج جدیدی از تغییرات هویتی در غالب کشورها شکل گرفت؛ زمانی که مرزهای زمان و جغرافیایی را در هم مینوردید.
از جانبی دیگر و با رشد جهان رسانهها، یک رویه نرم در فرسایش هویتها نیز شکل گرفت. همان طور که روشن است هویت به مجموعه خصوصیات، احساسات و باورهایی اطلاق میشود که باعث تمایز افراد از یکدیگر است؛ هر چند در جهان پسامدرن دامنه گستردهتری نیز مییابد و برخی صاحبنظران این مهم را موقتی و گذرا میدانند و به عبارتی این مبحث را متغیر در نظر میگیرند.
پرواضح است که در جهان امروز رسانهها نقش تعیین کنندهای در شکل گیری فرهنگ جوامع و البته جنبههای مختلف هویت فردی و ملی دارد. ضمن اینکه برخی نسلها به مراتب تاثیر بیشتری از این مهم داشته و دارند و در مواردی به موازات آن ممکن است آسیبهای بیشتری را نیز متحمل شوند.
از سویی و با گذشت زمان افراد بیشتری خواهان استفاده از رسانههای نوین هستند چرا که برتریها و مزایای خاص خود را نیز دارد. اما مساله مهم در این خصوص بحران هویت است که به بعدهایی چون فردی، گروهی، قومی، ملی و دینی مربوط میشود. گفتنی است انسان حتی در تغییرات خصوصی زندگی نیز با اجتماع خود در ارتباط است و در جهان کنونی و برای اولین بار در تاریخ بشریت، فرد و جامعه جهانی به طرز شگفتانگیزی در هم آمیخته اند.
از بعدی دیگر هویت اکثر انسانهای معاصر، ویژگی بازتابی پیدا کرده است و در ارتباط متقابل با دیگران شکل گرفته و البته تغییر نیز میکند. ضمن اینکه در جهان امروزه، شکلگیری غالب هویت متاثر از رسانههای جمعی است و رسانهها بخش قابل توجهی از جهان معانی را در ذهن افراد شکل میدهد.
حال رسانهها گذر از اینکه نقش تثبیتی و یا دگرگون کننده ارزشها را داشته باشند، تعیین کننده هستند. از بعدی دیگر بیشتر مخاطبان رسانهها نیز قشر نوجوان و جوان است چرا که غالبا طالب نوگرایی هستند و زمانی که این مهم با موضوعات فراملی در هم آمیزد، ابعاد دیگری نیز مطرح خواهد بود. ناگفته نماند تکنولوژی اطلاعات و ارتباطات، درک جدیدی را در ذهن به وجود میآورد که طبیعتا میبایست به آن سمت و سو داد.
در نهایت اینکه هر چند رسانههای فراملی ممکن است نکات مثبتی نیز داشته باشند ولی نباید از هویت اصیل فرهنگی و تاریخی غافل بود. ضمن اینکه غالب همین رسانهها در جهت پیشبرد افکار و اهداف منفی که به مبنای استعمار نوین در جهان سوم و تمامی جوامع میباشد در حال توسعه هستند که میتواند شخصیت و هویت ملی و فرهنگی را از بین برده و جایگزین کند.
رسانههای فراملی با ماهیت خاصی که دارند باعث ایجاد و همچنین گرایش بیشتر به فردگرایی میشود و در نتیجه شخص از بسترها و موقعیتهای مناسب به منظور رشد هویت اصیل باز میماند.
در واقع استقلالی که شخص در این راستا کسب میکند همانا ساختن یک شخصیت کذایی است چرا که افراد را از جهان اصیل خانواده و اجتماع باز میدارد. ضمن اینکه شخصیت و هویتهای چندگانه را شکل میدهد که در نهایت به اختلال هویت منتهی میشود؛ علاوه بر اینکه الگوهای ناسالم نیز در این طیف رسانهها ارائه میگردد. البته این مهم مختص رسانههای فراملی نیست بلکه رسانههای ملی نیز اگر از چارچوبهای تعریف شده دور باشند، خواسته یا ناخواسته بر روند هویتیابی تاثیر سو خواهند داشت.
در حقیقت چنانچه رسانههای ملی فرهنگ اصیل و الگوهای هویتی سالم را به جوانان و نوجوانان معرفی کند میتوان از آسیبهای برخی رسانههای بیگانه که با اهدافی چون بیگانه ساختن افراد با هویت فرهنگی و ملی شکل گرفتهاند کاست. به عبارتی رسانهها نه صرفا یک سرگرمی که میتوانند همچون یک دانشگاه باشند تا فرهنگ، هنجارها و ارزشها را در قالب آثار هنری و علمی ارائه دهند.
