اساطیر ایران؛ جَهی: نخستین زنِ شرور در تاریخ بشر
جَهی در تاریخ اساطیری ایران، نمونه اولیهای زن اغفالگر و شرور است. او در داستان پیروزی اولیه اهریمن بر اورمزد نقش بسیار پررنگی را ایفا کرده و در لحظهای حیاتی به یاری اهریمن میشتابد.
فرارو- اساطیر ایران دربردارنده تعداد زیادی از شخصیتهایی است که هرکدام از آنها در ادامه بهنوعی «آرکیتایپ» یا نمونهاولیه بدل شدهاند.
به گزارش فرارو، شخصیت زنِ شرور، در ادبیات و تاریخ بسیاری از ملتهای جهان از دیرباز وجود داشته است. در جهان امروز نیز اینگونه از شخصیت همچنان در ادبیات جهان در حال بازتولید است. چنانکه در سینما و در سری فیلمهای «نوآر» یکی از ویژگیهای مهم و سبکساز، حضور شخصیت زن شرور یا «فمفاتال» است.
نخستین زنِ شرور در تاریخ بشر
در اساطیر ایران، شخصیتی وجود دارد با نام «جَهی». این شخصیت که نمادی برای شخصیت زنِ شرور در تاریخ اساطیری ایران است، ازجمله شخصیتهای قابلبررسی در بین اسطورههای ایرانی است. چهبسا که شخصیت «فمفاتال» که قرنها بعد در سینمای فرانسه و تحتلوای فیلمهای نوآر به وجود آمد، برآیند نوینی باشد از همین شخصیتهای اساطیری.
جَهی یکی از شخصیتهای تاثیرگذار در «اسطوره آفرینش جهان» در اساطیر ایرانی است. مطابق با اساطیر ایرانی، اورمزد یا اهورامزدا، در اوج آسمان و روشنایی ساکن است. درحالیکه جایگاه اهریمن در عمق زمین و در تاریکی مطلق قرار دارد. در آغاز جهان اورمزد و اهریمن بدون اینکه با هم درگیر بشوند، وجود داشتند. دراینبین، اورمزد از حضور اهریمن آگاه بود و اهریمن که در نادانی بهسرمیبرد، از حضور اورمزد در جهان اطلاعی نداشت.
زمانی که اهریمن از حضور اورمزد آگاهی یافت، تصمیم گرفت تا دربرابر او بایستد. اورمزد درابتدا با پیشنهاد مصالحه سعی کرد تا از درگیری با اهریمن جلوگیری کند. بااینحال، اهریمن که صلح با اورمزد را نشانهای از ضعف میدانست، پیشنهاد وی را رد کرد و جدال بین اورمزد و اهریمن آغاز شد. نبرد اهریمن با اورمزد، نبردی 12هزارساله است که در سه هزار سالِ پایانی، اهریمن شکست خواهد خورد.
درابتدای امر، اورمزد دعای «اَهُونَوَر» را که یکی از دعاهای دین زرتشتی است بازخواند و اهریمن جابهجا بیهوش شد و بهمدت سه هزار سال نیز در همین حالت بیهوشی باقی ماند. در طول این سه هزار سال، اورمزد برای جدال با اهریمن جهان را آفرید و انسانها را به وجود آورد و زیباییها را نیز برای آنها فراهم کرد. نخست امشاسپندان را آفرید، سپس ایزدان و درنهایت نیز مخلوقات دیگر را. در خلقت جهان، اورمزد درابتدا آسمان را خلق کرد و در ادامه نیز به خلق آب، زمین، گیاه، حیوان و سرانجام انسان دست یازید. همهچیز در آفرینش اولیه اورمزد بینقص بود؛ آسمان از جنس سنگی سخت بود، زمین بارو و زیبا و صاف بود، آبها پاک بودند و کیومرث که نخستین انسان بود نیز در اوج کمال بود. بااینحال، با بیدار شدن اهریمن و حمله او به زمین، آسمان شکاف خورد و درهها به وجود آمدند و...
در دورانی که اهریمن در خواب بود، جَهی نزد وی رفت و به او قول داد که کیومرث را اغفال کرده و او را دچار گناه کند و همچنین به آبهای پاک جهان نیز حمله برد. اهریمن نیز درعوض، قدرت اغفال همه مردان جهان را به جهی بخشید. مطابق با آیین زروانی، جهی در نهایت توانست کیومرث را ازراهبهدر کرده و بهاینشکل نخستین انسان را از پای درآورد. این در حالی است که اساطیر زرتشتی، روایت را به اینگونه به اتمام رساندهاند که در آن کیومرث که حکومت او بر زمین دورهای سیساله دارد، از بین رفته و در اثر فرو رفتن نطفه وی در زمین، مشی و مشیانه به وجود میآیند.
