شناسایی ۲۰۰ گونه گیاه دارویی در گلستان؛ هشدار نسبت به برداشت غیراصولی
محققان منابع طبیعی گلستان نسبت به عواقب تخریب ذخایر ژنتیکی بر اثر برداشت بیرویه گیاهان خودرو هشدار دادند. استان گلستان با دارا بودن بیش از ۸۰۰ گونه گیاهی که ۲۰۰ مورد آن خواص دارویی دارند، نیازمند مدیریت علمی برای حفظ تنوع زیستی و جلوگیری از نابودی گونههای ارزشمند است.
محققان حوزه منابع طبیعی و گیاهان دارویی استان گلستان با هشدار نسبت به عواقب مخرب برداشت غیراصولی از گونههای خودروی گیاهان دارویی، خواستار تسریع در توسعه کشت زراعی، تکمیل زنجیره ارزش و جلوگیری از خامفروشی برای حفظ تنوع زیستی و ارتقای امنیت اقتصادی این منطقه شدند.
به گزارش ایرنا، استان گلستان با بهرهمندی از تنوع اقلیمی منحصربهفرد از شمال جلگهای تا جنوب کوهستانی، یکی از غنیترین مناطق کشور از نظر پوشش گیاهی است که حدود ۷۰ درصد از مساحت آن به حوزه منابع طبیعی، جنگلها و مرتعها اختصاص دارد و میزبان بیش از ۸۰۰ گونه گیاهی مختلف است.
در میان این تنوع زیستمحیطی، حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ گونه از این گیاهان دارای خواص دارویی، معطر و اقتصادی ارزشمندی هستند که میتوانند پایهای محکم برای توسعه اقتصاد سبز و کشاورزی پایدار در منطقه باشند.
گیاهان دارویی در گلستان از گونههای خودرویی مانند گلگاوزبان، آویشن، شیرینبیان و خارمریم گرفته تا گونههای زراعی رو به رشدی مانند زعفران، زیره، سیاهدانه و اسطوخدوس را در بر میگیرند که ویژگی بارز این گیاهان، نیاز آبی کمتر نسبت به محصولات کشاورزی سنتی است که در شرایط کمآبی و ضرورت تغییر الگوی کشت در استان، اهمیت دوچندان پیدا کرده است.
توسعه کشت این گیاهان نه تنها میتواند به حفظ منابع آبی کمک کند، بلکه با ایجاد ارزش افزوده بالا، فرصتی استثنایی برای اشتغالزایی و افزایش درآمد جوامع روستایی و کمتر توسعهیافته فراهم میآورد.
با این حال، بهرهبرداری از این ظرفیت عظیم همچنان با چالشهایی نظیر خامفروشی، ضعف در صنایع فرآوری، نبود زنجیره ارزش کامل و برداشت غیراصولی از منابع طبیعی همراه است.
کارشناسان و محققان حوزه منابع طبیعی معتقدند که گذار از روشهای سنتی به سمت کشت اصولی، فرآوری صنعتی و مدیریت علمی بهرهبرداری، کلید اصلی برای تبدیل این گنجینه سبز به یک صنعت رونقیافته است.
اگرچه سطح زیرکشت برخی از این گیاهان در سالهای اخیر رشد داشته اما پتانسیل واقعی گلستان برای تبدیل شدن به یکی از قطبهای تولید و فرآوری گیاهان دارویی در کشور، هنوز محقق نشده و نیازمند سرمایهگذاری هدفمند و برنامهریزی دقیق است.
محقق حوزه منابع طبیعی مرکز تحقیقات، آموزش کشاورزی و منابع طبیعی گلستان، در گفتوگو با ایرنا با تاکید بر ظرفیت بالای اکولوژیک این استان گفت: استان گلستان به دلیل تنوع اقلیمی منحصربهفرد، از شمال جلگهای تا جنوب کوهستانی، میزبان بیش از ۸۰۰ گونه گیاهی است که حدود ۱۵۰ تا ۲۰۰ گونه آن دارای خواص دارویی ارزشمندی هستند.
سپیده زوار با اشاره به اینکه برداشت غیراصولی و بیرویه باعث کاهش ذخایر ژنتیکی، تخریب زیستگاهها و در نهایت از بین رفتن گونههای ارزشمند میشود، افزود: تغییرات اقلیمی و کاهش بارندگی نیز روند رویش این گونهها را با چالش جدی مواجه کرده بنابراین، مدیریت علمی بهرهبرداری و توسعه کشت جایگزین یک ضرورت حیاتی برای بقای این ذخایر است.
وی با انتقاد از شیوههای سنتی بهرهبرداری تصریح کرد: بخش قابلتوجهی از تولیدات هنوز بهصورت خام و با روشهای سنتی برداشت میشود که این رویکرد نه تنها ارزش افزوده اقتصادی را به حداقل میرساند، بلکه فشار مضاعفی بر اکوسیستم وارد میکند.
زوار افزود: چالشهای اصلی این حوزه شامل کمبود صنایع فرآوری، ضعف بازاریابی، نبود زنجیره ارزش کامل، مشکلات مجوزها و دانش فنی محدود استو در کنار آن، نبود بازار تضمینی و نوسانات قیمت نیز از دیگر موانع تولیدکنندگان است.
وی یادآور شد: حمایتهای دولتی موجود پراکنده و ناکافی است و نیازمند آسانسازی قوانین و افزایش تسهیلات هدفمند هستیم.
محقق گیاهان دارویی گلستان با ارائه آمارهای جدید از وضعیت کشت این گیاهان در سال زراعی گذشته اظهار کرد: سطح زیرکشت گونههای دارویی در گلستان رو به رشد است و بر اساس دادههای میدانی، کشت زعفران در هزار و ۵۳۸ هکتار، زیره در ۷۵۰ هکتار، سیاهدانه در نزدیک به ۵۰۰ هکتار، گیاهان دارویی یکساله در ۷۵ هکتار و سایر چندسالهها در ۱۵۰ هکتار از سطح زیرکشت زمینهای استان را به خود اختصاص داده همچنین سطح کشت اسطوخدوس با ۴۰ هکتار و نعناع فلفلی با ۳۵ هکتار نیز در حال گسترش است.
زوار افزود: این ارقام نشاندهنده جایگاه روبهرشد گیاهان دارویی در الگوی کشت استان است اما گونهها هنوز نتوانستهاند نیاز کشور به این محصولات را تامین کنند و پتانسیل رشد بسیار بیشتری وجود دارد.
وی توسعه کشت اصولی و جایگزینی برداشت خودرو با کشت زراعی، تکمیل زنجیره ارزش از طریق سرمایهگذاری در واحدهای فرآوری، اسانسگیری و بستهبندی استاندارد، آموزش و ترویج روشهای نوین کشاورزی و برداشت صحیح به بهرهبرداران، استفاده از کشاورزی هوشمند و کشت گلخانهای برای افزایش بهرهوری و توسعه کشت قراردادی با تضمین خرید محصول برای کاهش ریسک تولیدکنندگان را راهکارهای کلیدی برای توسعه پایدار این صنعت برشمرد.
تمحقق گیاهان دارویی گلستان با اشاره به فرصتهای جدید اقتصادی گفت: ترکیب تنوع گیاهی، طبیعت بکر و دانش بومی، زمینهساز توسعه اکوتوریسم، گردشگری سلامت و تورهای آموزشی-گیاهشناسی در گلستان است و در کنار آن، فرآوری و تولید محصولات ثانویه میتواند ارزش افزوده محصولات را چند برابر کرده و سود اصلی را نصیب تولیدکننده کند.
زوار چشمانداز پنج تا ۱۰ ساله صنعت گیاهان دارویی در گلستان را مثبت ارزیابی کرد و گفت: با برنامهریزی صحیح، سرمایهگذاری بخش خصوصی در کنار حمایتهای دولتی و تمرکز بر بخش فرآوری و صادرات، استان گلستان میتواند به یکی از قطبهای اصلی تولید و فرآوری گیاهان دارویی در کشور تبدیل شود که این تحول نه تنها باعث ایجاد اشتغال پایدار، بهویژه برای زنان و جوانان روستایی، بلکه به کاهش مهاجرت از مناطق روستایی و افزایش درآمد ساکنان این خطه منجر خواهد شد.
